Oorzaken en gevolgen van Obesitas

Obesitas is een ziekte die steeds vaker in Europa voorkomt. Steeds meer mensen lijden aan overgewicht. In dit artikel bespreken we de belangrijkste oorzaken en gevolgen van obesitas.

Hoe wordt obesitas veroorzaakt?

Bij obesitas (vetzucht, adipositas) is een te grote hoeveelheid reservevet in het lichaam opgehoopt met als gevolg een te hoog lichaamsgewicht. De voornaamste stapelplaatsen van vet zijn het onderhuidse bindweefsel en de weefsels om de organen in de buikholte. Het voedsel dat niet direct nodig is voor de verbranding, zoals een overschot aan koolhydraten, wordt omgezet in lichaamsvet en gaat naar de opslagplaatsen.

In het algemeen wordt aangenomen dat van obesitas kan worden gesproken wanneer het gewicht ongeveer 15% of meer boven het ‘ideale’ gewicht ligt. Bij de beoordeling van het gewicht moet wel rekening gehouden worden met lengte, geslacht, lichaamsbouw, lichaamssamenstelling en leeftijd. Ook kan men aan de hand van het BMI berekenen of er sprake is van obesitas of ernstig overgewicht.

Bij een gelijke lengte behoren vrouwen over het  algemeen minder te wegen dan mannen. Het maakt verschil of het lichaamsgewicht veroorzaakt wordt door een grote hoeveelheid vetweefsel of door spierweefsel, zoals bij sportmensen het geval kan zijn. Vanaf het dertigste levensjaar behoort het lichaamsgewicht constant te blijven en vervolgens iets af te nemen als men ouder wordt.

Obesitas ontstaat wanneer het lichaam de beschikking krijgt over meer calorieën dan nodig zijn voor de levering van arbeidskracht en warmte. Dit kan het gevolg zijn van een te grote opname van calorieën bij een normaal gebruik ervan of een normale of zelfs geringe opname van calorieën bij een abnormaal gering verbruik.

Men kan zich afvragen wat de oorzaak is van een te grote opname van calorieën. In een enkel geval is dit het gevolg van een cerebrale stoornis die gepaard gaat met een te grote eetlust. Veelal is de te grote voedselopname het gevolg van foutieve voedingsgewoonten. Slechte eetgewoonten kunnen al in de jeugd ontstaan door een onjuist voorbeeld van de ouders. Kinderen worden bovendien vaak gedwongen meer te eten dan ze eigenlijk op kunnen. Goede tafelmanieren houden in Nederland in dat men zijn bord leeg eet. Veel kinderen krijgen ook snoep als beloning voor een prestatie als ‘zoet zijn’ of een karweitje opknappen. Snoeplust en een te hoog gewicht kunnen hun stempel blijven drukken op de latere eetgewoonten.

Slechte eetgewoontes

Welstand beïnvloed de eetgewoonten in de gezinnen en kan deze wijzigen. Met de toegenomen welstand is het gebruik van de ‘zichtbare’ koolhydraten en vetten, bijvoorbeeld margarine, in vergelijking met 20 jaar geleden sterk gestegen. Ook het gebruik van koffiemelk is toegenomen. Hetzelfde geldt voor het gebruik van suiker, zoet broodbeleg, versnaperingen en frisdranken. In veel gezinnen eet en drinkt men te veel omdat men de verleiding nu eenmaal niet kan weerstaan.

Over het algemeen wordt in restaurants en snackbars rijkelijk en vet gegeten. Het moeilijk een juiste keuze te doen. Omdat men over ruimere geldmiddelen beschikt dan vroeger thuis wil men er ‘goed’ van eten. In werkelijkheid zou de voeding in de meeste gezinnen armer aan calorieën moeten zijn. Door de toegenomen welvaart en mechanisatie wordt minder lichamelijke arbeid verricht dan voorheen. Bij velen heeft de fiets het veld moeten ruimen voor de auto, nog slechts weinig beroepen vergen zware lichamelijke arbeid.

Vetzucht kan ook ontstaan in perioden van psychische spanningen. Eten is dan een middel om af te reageren.

Een te gering verbruik van calorieën komt voor bij patiënten die lijden aan bepaalde endocriene afwijkingen. Zij zijn genoodzaakt behalve medicamenten hun leven lang een ‘caloriebeperkt dieet’ te gebruiken.

Wat zijn de gevolgen van obesitas?

Obesitas is een afwijking die tot een van de medische en zelfs sociale problemen kan worden gerekend. Een groot deel van de bevolking lijdt hieraan. Vetzucht dient te worden behandeld omdat er verschillende gevaren aan verbonden zijn. Uit statistieken van levensverzekeringsmaatschappijen is gebleken dan de levensduur ongunstig wordt beïnvloed doordat bepaalde ziekten meer voorkomen bij personen met overgewicht. Dit geldt onder andere voor hartaandoeningen, atherosclerose, lever- en galblaasaandoeningen en gewrichtsslijtage, terwijl diabetes er eerder manifest door wordt. Bij een flink overgewicht zijn ziekten moeilijk te diagnostiseren, terwijl ook de operatierisico’s groter kunnen zijn. Het verplegen van zware mensen is bovendien lastig. Vetzucht is dus niet een teken van gezondheid, zoals soms ten onrechte wordt gedacht.

Behandeling van obesitas

De behandeling is erop gericht de opname van brandstoffen te verminderen en het verbruik ervan in het lichaam te stimuleren. Omdat vetreserves in het lichaam voornamelijk ontstaan door het gebruik van méér energieleveraars (vetten en koolhydraten) dan nodig zijn, kunnen deze reserves en het overgewicht het beste verdwijnen door de toevoer van vetten en/of koolhydraten te beperken. Hierdoor wordt het lichaam genoodzaakt een deel van het reservevet voor levering van energie te gebruiken, waardoor je zult afvallen.

Het verminderen van de toevoer van brandstoffen kan men bereiken door het volgen van een calorieënbeperkt dieet. Omdat niet iedereen dezelfde behoefte heeft aan de noodzakelijke voedingsstoffen en bovendien niet even dik is zal een calorieënbeperkt dieet voor ieder persoonlijk moeten worden aangepast. Men kan niet willekeurig minder eten.

Het is van groot belang dat tevens de lichamelijke activiteit wordt vergroot, waardoor het verbruik van calorieën wordt opgevoerd. Dit is vaak moeilijk, omdat veel dikke mensen juist geneigd zijn weinig lichaamsbeweging te nemen. Het is voor patiënten met een te hoog gewicht als regel zeer moeilijk om zich aan het voorgeschreven dieet te houden. Goede voorlichting en geregelde aanmoediging zijn beslist noodzakelijk. De patiënt moet tijdens en door middel van de kuur leren zijn voedingsgewoonten te wijzigen, zodat hij, wanneer hij eenmaal op een juist gewicht is gekomen, niet meer in zijn oude, foutieve gewoonte vervalt. Regelmatige controle van het lichaamsgewicht kan een goede stimulans zijn om het dieet te blijven volgen. Wanneer het dieet stipt wordt opgevolgd moet een geleidelijke daling van het gewicht plaatsvinden.

Het is ongewenst dat de patiënt op eigen houtje een vermageringskuur begint, zoals vaak bij een crash dieet het geval is. Dit kan gevaarlijk zijn, terwijl het beoogde doel, een juist gewicht, zelden wordt bereikt. Een diëtist of voedingsdeskundige kan mensen met obesitas het beste helpen om op een gezonde manier af te vallen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*